Badanie często potrzebne do potwierdzenia prawidłowej diagnozy

Badanie histopatologiczne polega na pobraniu wycinka z tkanki pacjenta objętej zmianami patologicznymi i jej ocenie pod mikroskopem. Badanie takie umożliwia w zdecydowanej większości przypadków precyzyjne określenie charakteru patologii, co ma znaczenie zwłaszcza w przypadku zmian nowotworowych, zapalnych i zwyrodnieniowych. Niestety, podstawowy repertuar badań nie zawsze wystarcza do jasnego zdiagnozowania źródła problemów, jak np. zobrazowanie w USG strefy odmiennie pochłaniającej fale ultradźwiękowe.

Objawy kliniczne a możliwość postawienia diagnozy

Podstawowym elementem diagnostyki i badania dodatkowego jest wnikliwie zebrany wywiad lekarski (czyli rozmowa z pacjentem na temat jego dolegliwości) i badanie przedmiotowe (np. pomiar ciśnienia tętniczego, osłuchiwanie klatki piersiowej). Po wstępnym określeniu rodzaju dolegliwości lekarz zleca badania dodatkowe mające na celu potwierdzenie (lub wykluczenie) obecności zmian chorobowych. W wielu przypadkach postępowanie takie w pełni wystarcza do postawienia prawidłowej diagnozy - np. w przypadku zapalenia płuc, gdy oprócz ewidentnych klinicznych objawów uwidocznione zostają zmiany w zdjęciu rentgenowskim.

Użyteczność badania histopatologicznego nie ogranicza się tylko do diagnostyki chorób, mówi ona też bardzo dużo o prognozie, a nawet ma bezpośredni wpływ na postępowanie w trakcie operacji. Przykładem może tu być wycięcie pęcherzyka żółciowego - jeżeli patolog stwierdzi obecność w nim komórek nowotworowych (co należy do rzadkości) zabieg wycięcia pęcherzyka musi zostać poszerzony o usunięcie otaczających tkanek, tak by zminimalizować groźbę wznowy nowotworu.

Na czym polega badanie histopatologiczne?

Badanie rozpoczyna się od pobrania materiału od chorego. Rodzaj stosowanej metody zależy od umiejscowienia zmiany i może to być fragment tkanki pobrany za pomocą biopsji cienkoigłowej, narząd wycięty podczas operacji, pobrany węzeł chłonny itd. Ważne jest by próbka taka została prawidłowo utrwalona np. w formalinie.

Kolejnym krokiem jest przygotowanie preparatu mikroskopowego. Jest to wieloetapowy proces obejmujący skrojenie materiału, jego odwodnienie, zanurzenie w parafinie itd. Z jednej zmiany morfologicznej zazwyczaj robi się kilka preparatów, by wyeliminować ryzyko, że zmiany były nieobecne akurat w badanym fragmencie.

Następnie ma miejsce właściwa ocena histopatologa. Polega ona na obejrzeniu preparatu pod mikroskopem. Często by lepiej uwidocznić obserwowane struktury stosuje się specjalne barwniki. Co więcej, dzięki użyciu znakowanych przeciwciał monoklonalnych możliwe jest precyzyjne wykazanie (lub wykluczenie) obecności białek charakterystycznych dla poszczególnych rodzajów tkanek i nowotworów. Oznacza to, że dzięki badaniu histopatologicznym można w wielu przypadkach dokładnie ocenić z jakim typem nowotworu ma się do czynienia, z czym wiążą się ważne informacje dla klinicysty - choćby podjęcie decyzji czy konieczna jest operacja oraz jaki rodzaj leczenia zastosować. W wielu przypadkach badanie to umożliwia w ogóle stwierdzenie rodzaju choroby.

Warto jeszcze zauważyć, że badanie histopatologiczne nie jest oderwane od rzeczywistości klinicznej, a mianowicie patolog dokonuje oceny preparatu w zestawieniu z danymi klinicznymi o pacjencie. Współpraca patologa z lekarzami na oddziale polega nie tylko na daniu odpowiedzi jaki jest charakter zmian, ale także na udzieleniu wskazówek co do dalszej diagnostyki i postępowania.

Badanie śródoperacyjne

Wartą szczególnej uwagi jest możliwość wykonania szybkiego badania śródoperacyjnego badanej tkanki. Polega ono na pobraniu tkanki w trakcie operacji a następnie szybkiemu wykonaniu mrożonego preparatu. Ocena taka (pacjent cały czas pozostaje w narkozie) pozwala na np. określenie z jak dużym marginesem należy wyciąć makroskopowo widoczny guz. Badanie śródoperacyjne takie wymaga od patologa dużego doświadczenia, gdyż szybko wykonane preparaty mrożone są trudniejsze do oceny.


Bibliografia

Chosia M., Domagała W., Urasińska E. Podstawy patologii, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010, ISBN 978-83-200-3499-8
Lowe J., Stevens A. Patologia, Czelej, Warszawa 2005, ISBN 83-88063-92-8
Domagała W., Stachura J. PATOLOGIA znaczy słowo o chorobie, Kraków 2008, ISBN 978-83-60183-64-9
Kruś S., Skrzypek-Fakhoury E. Patomorfologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, ISBN 978-83-200-3283-3