Badanie hormonu tarczycy

Choroby tarczycy, z racji częstości ich występowania, to problem społeczny – szczególnie w grupie kobiet. Dlatego też główną rolę w ich diagnozowaniu odgrywa lekarz pierwszego kontaktu. Jego zadaniem jest wykrycie nieprawidłowości w funkcji tarczycy i odesłanie pacjenta do specjalisty endokrynologa w celu dalszej diagnostyki.

Pomóc mają w tym przede wszystkim dokładnie zebrany wywiad oraz wyniki badań laboratoryjnych – w szczególności oznaczenie poziomu hormonów tarczycy. Lekarz pierwszego kontaktu ma do dyspozycji tylko jedno z całej puli badań hormonalnych tarczycy – poziom TSH. Jednak już to podstawowe badanie pozwala mu podejrzewać daną chorobę.

Hormony tarczycy

Tarczyca produkuje tyroksynę – T4, która przekształcana jest w T3, oraz trójjodotyroninę – T3. To właśnie trójjodotyronina jest właściwym hormonem pobudzającym metabolizm organizmu. Hormony te w dużej części istnieją we krwi jako formy związane z białkami transportującymi. Białka te mogą zaburzać wynik badania, więc lepiej jest prowadzić oznaczenia formy wolnej tych hormonów: fT3 i fT4. Produkcję tych hormonów w tarczycy wyzwala TSH (tyreotropina) – hormon wytwarzany w przysadce mózgowej. Jego wydzielanie jest hamowane na zasadzie ujemnej pętli sprzężenia zwrotnego przez hormony tarczycy (ściśle fT3). Dlatego przy nadmiarze hormonów tarczycy poziom TSH maleje, przy niedoborze – wzrasta. Badanie T3 i T4 (czyli hormony związane z białkami krwi) nie powinno być wykonywane, jako niewiele wnoszące.

W opinii specjalistów to właśnie TSH jest najczulszym wskaźnikiem mówiącym o wydzielaniu hormonów przez tarczycę i to od niego powinniśmy rozpocząć diagnostykę. W przypadku wyniku poniżej normy należy podejrzewać nadczynność tarczycy. Dzieje się tak, gdyż hormony tarczycy są i tak produkowane w nadmiarze i nie potrzeba dodatkowej stymulacji przez TSH. 

Badanie TSH

Dlatego stężenie tego hormonu się zmniejsza. Z przeciwną sytuacją mamy do czynienia w niedoczynności tarczycy. Wtedy występuje niedobór fT3 i fT4, więc TSH pojawia się w nadmiarze, aby pobudzić ich produkcję. Te zależności są na tyle silne, iż dzięki stężeniu TSH istnieje możliwość wykrycia bezobjawowych nieprawidłowości funkcji tarczycy – także takich, gdzie poziom fT3 i fT4 utrzymuje się jeszcze w granicach normy. Oznaczanie stężenia TSH nie jest jednak niestety metodą pozbawioną wad. Podstawowym ograniczeniem jest tu fakt, że stężenie TSH w czasie zmienia się dość powoli. Z tego powodu badanie to nie nadaje się do powtarzanego co kilka dni monitorowania czynności tarczycy czy do oceny skuteczności leczenia. Dodatkowym minusem tego oznaczenia jest duża ilość wyników fałszywych (najczęściej zaniżonych). Przyczyny zaniżenia wyniku mogą być następujące: ciąża, zażywane leki, takie jak sterydy, preparaty przeciw chorobie Parkinsona, głodzenie oraz przewlekłe schorzenia – niewydolność krążenia, a nawet zaburzenia psychiatryczne. Sztucznie zawyżyć wynik mogą natomiast: choroby nadnerczy, okres zdrowienia po infekcjach oraz te same choroby przewlekłe (np. niewydolność krążenia). 

W przypadku niskiego TSH i podejrzenia nadczynności tarczycy (jest to jego główna przyczyna) należy wykonać badania bardziej specjalistyczne – dalszą diagnostykę powinno się rozpocząć od oznaczenia fT3 i fT4. Ich stężenie powinno być w nadczynności podwyższone. Badanie to jest mniej czułe, ale za to stężenie tych hormonów szybciej reaguje na zmiany zachodzące w organizmie – np. na zastosowane leczenie.

Jeśli wynik badania TSH będzie powyżej normy, należy podejrzewać niedoczynność tarczycy. W przypadku objawów klinicznych, które potwierdzają rozpoznanie niedoczynności (suchość skóry  –zwłaszcza na łokciach i kolanach, obrzęki, wzrost wagi, osłabienie i przede wszystkim objawy depresji, a także spadek sprawności intelektualnej), nie musimy dodatkowo oznaczać fT4. Badanie to wykonujemy, gdy objawy „nie pasują” do niedoczynności tarczycy. FT4 to mniej czułe badanie i w przypadku niewielkich przekroczeń TSH zazwyczaj jest w normie (tzw. subkliniczna niedoczynność). Oznaczenie fT3 w niedoczynności ma mniejszą wartość.

Bibliografia

Zgliczyński S. (red.), Choroby tarczycy, Urban & Partner, Wrocław 2001, ISBN 83-85842-38-1
Kabata J., Kalinowski L., Szczepańska-Konkel M., Angielski S. Badania laboratoryjne w codziennej praktyce - wartości referencyjne i interprertacje, Makmedia, Gdańsk 2005 , ISBN 83-88322-18-4
Kokot F. (red.), Choroby wewnętrzne, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3368-3
Dambro M.R. 5 minut konsultacji klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2006, ISBN 83-89581-97-3