Badanie ogólne moczu

Trzeba pamiętać o tym, że prawidłowe pobranie moczu do badania ma bardzo duże znaczenie. Próbka powinna pochodzić ze środkowego strumienia pierwszego porannego moczu. Oznacza to, że najpierw należy skierować strumień moczu do muszli klozetowej, a następnie wypełnić nim pojemnik. Mocz powinien być w sterylnym naczyniu, najlepiej w specjalnie do tego przeznaczonym jednorazowym pojemniczku, który można kupić w każdej aptece. 

Próbkę trzeba, w miarę możliwości, jak najszybciej zanieść do laboratorium, ponieważ mocz zbyt długo przechowywany zmienia swoje właściwości i wynik badania może być fałszywy. Kobiety powinny także pamiętać o tym, aby nie oddawać moczu do badania w czasie miesiączki i tuż po niej, gdyż może to spowodować zanieczyszczenie próbki krwią.

W badaniu ogólnym moczu oceniane są parametry fizyczne moczu oraz jego osad. Jeżeli chodzi o właściwości fizyczne pod uwagę brane są: barwa, przejrzystość, ciężar właściwy, pH, zapach oraz objętość moczu, a także obecność w badanej próbce białka, cukru, ciał ketonowych, urobilinogenu i bilirubiny.

 Już pierwsze parametry, jakimi są barwa i przejrzystość moczu, które można ocenić „gołym okiem”, mogą być ważną wskazówką diagnostyczną. Prawidłowy mocz powinien być słomkowożółty i zupełnie przejrzysty. Jeżeli staje się mętny i mleczny, może to świadczyć o zakażeniu układu moczowego. Kolor czerwony świadczy o obecności krwinek czerwonych, a w związku z tym o krwawieniu, mniej lub bardziej nasilonym. Pomarańczowy mocz za to może świadczyć o żółtaczce.

Łatwy do ocenienia, nawet przez pacjenta, jest zapach moczu. Prawidłowo mocz nie ma żadnego zapachu. Jeżeli czuć zapach gnilny albo amoniak, może to świadczyć o obecności bakterii w drogach moczowych. Pacjent powinien być zaniepokojony, jeżeli jego mocz pachnie amoniakiem, ponieważ może to świadczyć o źle kontrolowanej cukrzycy.

Ważna jest także ocena objętości moczu. Niestety możną ją sprawdzić, tylko jeżeli pacjent ma zaleconą dobową zbiórkę moczu. Prawidłowo wynosi ona 1–2 litry. Wyższa wartość, tzn. wielomocz, może świadczyć o cukrzycy albo o niewydolności nerek. Objętość moczu poniżej litra, tzn. skąpomocz, może towarzyszyć niewydolności nerek oraz odwodnieniu.

Parametrem, który można sprawdzić w każdej próbce moczu, jest jego ciężar właściwy i powinien wynosić on 1,016–1,022 g/ml. Jego wartość może się zmienić w chorobach nerek, cukrzycy czy  przy przyjmowaniu leków moczopędnych.

Na pH moczu może wpływać bardzo wiele czynników. Prawidłowo wynosi 5,5–6,5. Wzrastać może przy diecie wegetariańskiej albo w zakażeniach. Spadek możemy obserwować przy stosowaniu diety bogatobiałkowej, ale także przy zatruciach czy chorobach przebiegających z gorączką.

Białkomocz, tzn. obecność białka w moczu u zdrowego człowieka, zazwyczaj nie przekracza 100 mg/dobę. Wyższe wartości mogą świadczyć o chorobie nerek, gorączce czy nadciśnieniu, ale także mogą być fizjologią, np. w ciąży lub po dużym wysiłku.

Glukozy nie ma w moczu zdrowej osoby. Jej pojawienie świadczy zazwyczaj o cukrzycy lub poważnej chorobie nerek.

Ketony w moczu zawsze są rzeczą nieprawidłową. Świadczą o tym, że organizm ma nieprawidłowy metabolizm. Przyczyną tego może być najczęściej cukrzyca, ale także głodzenie, wymioty czy biegunka.

Urobilinogen i bilirubina są specyficznymi związkami, których pojawienie się w moczu prawie zawsze świadczy o chorobie wątroby lub o żółtaczce.

W osadzie oceniamy ilość krwinek białych i czerwonych oraz ewentualnie bardziej specjalistyczne parametry, takie jak np. kryształy kwasu moczowego, które pojawiają się w moczu w przebiegu dny moczanowej. Krwinki białe mogą być obecne w moczu w niewielkich ilościach, tzn. do pięciu w polu widzenia pod mikroskopem. Jeżeli jest ich więcej, zazwyczaj świadczy to o zakażeniu układu moczowego, ale może to być też związane z poważnymi chorobami nerek i chorobami ogólnymi.

Pojawienie się krwinek czerwonych nie jest charakterystyczne dla konkretnej choroby. Może świadczyć o chorobie nerek czy kamicy, ale też o chorobach ogólnych, takich jak nadciśnienie tętnicze, lub o stosowaniu leków przeciwzakrzepowych.

Jakiekolwiek nieprawidłowości w zakresie badania ogólnego moczu nie powinny umknąć lekarzowi, gdyż mogą być pierwszym dzwonkiem alarmowym, że w organizmie człowieka coś dzieje się nie tak, jak powinno.