Bezpieczeństwo badań

Wiele badań wykonywanych jest profilaktycznie, gdy pacjent znajduje się w grupie zagrożonej wystąpieniem choroby. Na przykład badanie densytometrii jest przeprowadzane u kobiet w czasie menopauzy i u osób w podeszłym wieku. Mówi się, że badanie to jest całkowicie bezpieczne dla zdrowia. Jednak niektórzy obawiają się pewnego ryzyka, jakie się wiąże z ekspozycją ciała na promieniowanie rentgenowskie. Nikt nie zaprzeczy ze promieniowanie rentgena może wywołać nowotwór.

Promieniowanie rentgenowskie -  szkodliwość

Okazuje się, że niektóre badania lekarskie, na które są kierowani pacjenci, okazują się być tylko niepotrzebnym obciążeniem finansowym dla pacjenta lub NFZ. Niestety jednak mogą obciążyć też znacząco zdrowie. Do takich badań nalezą te, w których wykorzystywane jest promieniowanie rentgenowskie. Każde takie badanie przekazuje pacjentowi dawkę promieniowania jonizującego. Dawka jest mała, lecz promieniowanie ulega kumulacji, i z czasem może powodować uszkodzenie DNA, co wiąże się na przykład z ryzykiem raka. Są jednak sytuacje, gdzie korzyści wynikające z badania, są znacznie większe niż możliwe skutki uboczne.

RTG klatki piersiowej często ratuje życie, densytometria zapobiega poważnym urazom, które są ciężkie do wyleczenia w wieku starczym. Wcześniej, gdy nie było możliwości wykonania takich badań, lekarzom też udawało się postawić prawidłowa diagnozę. Teraz ich zadanie jest znacznie łatwiejsze. Lecz powstaje pytanie czy nie nadużywają badań dla własnej wygody, a kosztem zdrowia pacjenta. Pewne jest, że badania rentgenowskie nie są polecane dla kobiet w ciąży, gdyż promieniowanie na bardzo negatywny wpływ na rozwijające się dziecko.

Jak się chronić przed niepotrzebnymi badaniami – pytania i informowanie

Krok 1. Zawsze można zadać lekarzowi pytanie czy to badanie jest konieczne. A może okaże się, że jest  bezpieczniejsza alternatywa badania, która nie wymagają podawania dawki promieniowania.

Krok 2. Zawsze zachowuj zdjęcia rentgenowskie i inne wyniki badań. Mogą się one przydać w przyszłości i być może zapobiegną kolejnemu badaniu. Dodatkowo twój lekarza będzie wiedział jaką ilość promieniowania twój organizm już otrzymał. 

Bezpieczeństwo badań genetycznych

Testy genetyczne identyfikują nieprawidłowości w chromosomach i genach, czyli mogą wskazać predyspozycje do dziedziczenia pewnych chorób. Badanie genów jest także wykonywane w celu ustalenia ojcostwa. Jednak badania prenatalne, wykrywające choroby genetyczne płodu, są dość ryzykowane. Badanie takie zaleca się kobietom, które zaszły w  ciążę w późnym wieku, lub kobietom, które już urodziły dziecko z wadami genetycznymi.

Takie badanie jest inwazyjne i polega na  pobraniu próbki płynu lub tkanki płodu. Może dojść do poronienia, infekcji macicy. Ważny też jest wpływ psychologiczny takiego badania. Okazuje się, że takie badania wcale nie wpływają pozytywnie na psychikę kobiet, lecz dzieje się wręcz przeciwnie. Inne badanie, które wiąże się z ryzykiem to na przykład biopsja prostaty.

Opisane badania mogą być niebezpieczne. Trzeba jednak także pamiętać, że każde rutynowe badanie (np. badanie krwi), wykonane nieprawidłowo może się wiązać z różnymi, przykrymi konsekwencjami. Warto zdawać sobie z tego sprawę i starać się być dobrze poinformowanym o procedurze badań, by w razie jakiś nieprawidłowości, móc zainterweniować.


Bibliografia

Pruszyński B. Diagnostyka obrazowa. Podstawy teoretyczne i metodyka badań, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2000, ISBN 83-200-2463-3
Pruszyński B. Radiologia - diagnostyka obrazowa, Rtg, TK, USG, MR i medycyna nuklearna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2011, ISBN 978-83-200-4325-9
Dembińska-Kieć A., Naskalski J.W., Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-137-2
Tomaszewski J., Diagnostyka laboratoryjna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, ISBN 83-200-3591-0