Biopsja szpiku - wskazania

Wskazania do biopsji aspiracyjnej lub trepanobiopsji szpiku kostnego obejmują głównie podejrzenie chorób hematologicznych, które nie sposób w pełni zdiagnozować na podstawie badania krwi obwodowej. Co więcej badanie to wykonywane jest u pacjentów leczonych z powodu chorób krwi i po przeszczepieniu szpiku kostnego. Najczęściej wykonuje się go, gdy zachodzi podejrzenie rozwinięcia się w organizmie nowotworu układu krwionośnego czy przerzutów chorób nowotworowych.

Biopsja aspiracyjna szpiku

Badanie to polega na nakłuciu jamy szpikowej, najczęściej z talerza kości biodrowej, rzadziej z mostka. Po wykonaniu nakłucia pobiera się fragment masy krwiotwórczej, która jest następnie badana przez histopatologa. Efektem badań krwi jest mielogram szpiku (udział procentowy poszczególnych komórek szpiku) i wykrycie obecności komórek nietypowych (np. białaczkowych). Jest to więc zarówno badanie ilościowe jak i jakościowe.

Wskazania do wykonania biopsji aspiracyjnej szpiku:

• potwierdzenie chorób rozrostowych układu krwiotwórczego,
• wznowa choroby nowotworowej układu krwiotwórczego,
• wykazanie obecności przerzutów chorób nowotworowych (np. chłoniaka),
• zaburzenia różnicowania się komórek krwi (np. zespoły mielodysplastyczne),
• diagnostyka różnicowa niedokrwistości,
• diagnostyka różnicowa małopłytkowości,
• diagnostyka leukocytozy i leukopenii,
• patologie krwinek widoczne w rozmazie krwi obwodowej,
• choroby rozrostowe układu krwiotwórczego obejmują ostre i przewlekłe białaczki szpikowe i limfoblastyczne, zespoły mieloproliferacyjne (tzn. czerwienicę prawdziwą, przewlekłą białaczkę szpikową, osteomielsklerozę i nadpłytkowość samoistną), szpiczaka mnogiego, a także inne, rzadsze choroby.

W patologiach tych pobranie próbki szpiku jest kluczowe dla postawienia prawidłowej diagnozy, dokładne określenie typu komórek nowotworowych, dobranie odpowiedniego leczenia i określenia prognozy. Należy zachować bezpieczeństwo badań szpiku kostnego.

Innym ważnym wskazaniem są wszelkie patologie różnicowania i rozwoju poszczególnych linii komórek, których przyczyny nie dają się ustalić poza szpikiem kostnym. Przykładem takim może być pancytopenia, czyli upośledzenie wytwarzania komórek wszystkich trzech linii szpikowych. Przyczyna takiej patologii zawsze musi zostać wyjaśniona badaniem szpiku i określeniem stanu tego narządu. W takim postępowaniu biopsja aspiracyjna szpiku umożliwia określenie czy szpik kostny zawiera małą ilość komórek (tzn. za jakiejś przyczyny doszło do zahamowania ich wzrostu) czy też jest bogatokomókowy (dochodzi wtedy do upośledzenia rozwoju jednej linii komórek przez zaburzenie dojrzewania i różnicowania innych). Określenie tej różnicy i zbadanie jaki rodzaj komórek znajduje się w narządzie krwiotwórczym ma wpływ na dalsze postępowanie diagnostyczne i terapeutyczne.

Wskazania do biopsji

Oczywiście, w wielu przypadkach zaburzenia rozwoju np. komórek czerwonych krwi nie wymaga pobierania materiału ze szpiku. Wskazówką co do pochodzenia zaburzenia są dane kliniczne oraz laboratoryjne badania krwi. Dzięki nim możliwe jest np. określenie wymiaru krwinek, co stanowi niezwykle cenną informacje o pochodzeniu niedokrwistości. Co więcej, bardzo ważne jest by samego badania szpiku nie rozpatrywać w oderwaniu od danych klinicznych pacjenta, gdyż w wielu przypadkach wzrost liczby określonej linii komórek szpiku jest prawidłową reakcją organizmu - np. znaczny odczyn zapalny powoduje czasem duży wzrost komórek białych we krwi.

Wskazaniem do wykonania mielogramu są także wszelkie odchylenia od normy uwidocznione w ręcznym rozmazie krwi, a więc np. cienie jądrowe, wtręty komórkowe itd. Obraz taki wymaga wyjaśnienia gdyż może sugerować chorobę układu krwiotwórczego.

Innym przykładem wskazania do biopsji szpiku może być potrzeba odróżnienia ciężko przebiegającej choroby zakaźnej - mononukleozy zakaźnej (w jej przebiegu we krwi może pojawiać się znaczna ilość białych krwinek) z odczynem białaczkowym.

Trepanobiopsja

Trepanobiopsja polega na pobraniu wycinku szpiku kostnego wraz z fragmentem kości. Wykonuje się ją w wtedy, gdy nie można uzyskać próbki dzięki biopsji aspiracyjnej.

Sytuacja taka ma miejsce w takich przypadkach jak:

• brak materiału z biopsji aspiracyjnej,
• osteomielofibroza,
• aplazja (zanik) szpiku,
• włóknienie szpiku,
• podejrzenie przerzutów nowotworowych do szpiku,
• podejrzenie choroby spichrzeniowej szpiku.

Bibliografia

Waterbury L. Hematologia, Urban & Partner, Wrocław 1998, ISBN 83-85842-68-3
Sułek K., Wąsak-Szulkowska E. Hematologia w praktyce,     Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, ISBN 978-83-200-3418-9
Czech A., Tatoń J. Diagnostyka internistyczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-3156-7
Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0