Choroba cholera

Większość z nas marzy o długich, ciekawych i ekscytujących podróżach w nieznane. W dobie dzisiejszych możliwości i rozwiniętego rynku turystycznego coraz częściej nasze wizje, nawet o najodleglejszych i najbardziej niedostępnych krajach, mają szansę spełnienia. Niezależnie od tego, gdzie i kiedy jedziemy, powinniśmy zawsze pamiętać o bezpieczeństwie i własnym zdrowiu!

Każda wyprawa, a szczególnie ta do tak zwanych ciepłych krajów, stwarza ryzyko złapania choroby z grupy schorzeń tropikalnych, których przebieg może być dramatycznie ciężki i niebezpieczny. Podróżnicy i urlopowicze powinni zawsze pamiętać o zasadzie, która mówi, że im bardziej egzotyczny kraj, tym większe prawdopodobieństwo zakażenia się. W związku z tym powstaje pytanie: na jakie choroby najbardziej narażeni są turyści? Wśród całej listy przeróżnych jednostek chorobowych, począwszy od amebozy, a skończywszy na zimnicy, można także odnaleźć cholerę.

Przyczyny cholery

Obecnie uważa się, że cholera (cholerae) jest jedną z najbardziej ostrych chorób zakaźnych przewodu pokarmowego, szerzących się epidemiologicznie. Do zakażenia dochodzi drogą pokarmową, najczęściej poprzez spożycie zanieczyszczonej odchodami ludzkimi wody. Zdarza się także, chociaż wyraźnie rzadziej, że spożycie zakażonych potraw doprowadzi do rozwinięcia pełnoobjawowej choroby.

Najbardziej narażeni na złapanie cholery są turyści podróżujący w rejony Afryki, południowej Azji i Ameryki Łacińskiej. Od czasów najdawniejszych o cholerze mówi się jako chorobie epidemicznej lub pandemicznej. Do tej pory na świecie zanotowano aż siedem pandemii cholery, z czego ostatnia ogarnęła Zimbabwe w sierpniu 2008 r. Jej skutki na tych terenach, jak również w odległych krajach, w tym także krajach europejskich, odczuwane są do dnia dzisiejszego. Bezpośrednią przyczyną rozprzestrzeniania się cholery oraz innych chorób zaliczanych do kręgu chorób tropikalnych jest rozwój komunikacji międzynarodowej. Od kilku lat w krajach, w których do tej pory nie notowano zakażeń, wykrywane są nowe zachorowania. W takich przypadkach mówimy o „przywlekaniu” choroby.

Czynnikiem etiologicznym, odpowiedzialnym za rozwój cholery, są gram  ujemne bakterie z rodzaju Vibrio cholerae (w tłumaczeniu przecinkowce), produkujące enterotoksynę. Enterotoksynami nazywamy specyficzny rodzaj egzotoksyn bakteryjnych, tzn. substancji wydalanych do środowiska przez żywe komórki bakteryjne. Związki te są odpowiedzialne niemal za wszystkie objawy chorobowe, powodując przetasowania biochemiczne w komórkach jelit. Wśród bakterii Vibrio cholerae wyróżniamy dwie odmiany niebezpiecznych dla człowieka. Najczęściej cholerę wywołuje odmiana 01 (biotyp klasyczny i Vibrio El-Tor). W 90% przypadków cholera przebiega łagodnie i jest trudna do zróżnicowania z biegunkami wywołanymi innymi czynnikami, na przykład zatruciem pokarmowym. U 10% przebieg choroby jest ciężki i rozpoczyna się gwałtownie.

Objawy cholery

Okres wylęgania choroby, czyli czas, który upływa od momentu zakażenia do wystąpienia pierwszych objawów chorobowych, jest stosunkowo krótki i przeciętnie wynosi od jednego do pięciu dni. Charakterystycznym objawem jest ostra biegunka, która zazwyczaj przebiega bez dolegliwości bólowych i bez gorączki. Kał jest płynny, koloru szarego, o typowym słodkim zapachu, może zawierać domieszki śluzu, ale nie zawiera krwi. Określany jest mianem stolca ryżowatego, gdyż przypomina wodę po płukaniu ryżu. W ciężkich przypadkach ilość wydalanego stolca na dobę przekracza kilka, a nawet kilkanaście litrów! Biegunce towarzyszą gwałtowne wymioty niepoprzedzone mdłościami. Nic więc dziwnego, że w przebiegu choroby bardzo szybko dochodzi do odwodnienia i rozwinięcia się poważnych zaburzeń elektrolitowych, które w skrajnych przypadkach mogą doprowadzić do zgonu.

Wśród objawów odwodnienia zwykle wymienia się: przyspieszony puls (tachykardia), suchość skóry, wysuszenie śluzówek, nasilone pragnienie, rzadkie oddawanie moczu, nadmierną senność, aż do letargu. Przy znacznej utracie wody pojawia się niedociśnienie. W ciężkich przypadkach dochodzi do zaburzeń orientacji, a następnie rozwinięcia śpiączki.

Wskutek nieprawidłowości elektrolitowych pojawiają się skurczowe bóle mięśni. Obraz kliniczny pacjenta w całości odzwierciedlają wyniki badań morfologicznych i biochemicznych. W późniejszym czasie, oprócz typowych powikłań zaburzeń wodno-elektrolitowych, dołączają się kolejne objawy, które są bezpośrednio związane z toksycznym działaniem enterotoksyn. Skóra staje się wyraźnie pomarszczona i jest mało elastyczna. Gałki oczne ulegają typowemu zapadnięciu, a rysy twarzy stają się bardziej zaostrzone. Na tego typu zmiany zwykło się mówić „twarz choleryczna” lub „twarz Hipokratesa”.

Do zmian dochodzi również w narządzie głosu. Początkowo pojawia się charakterystyczna chrypka, a następnie dochodzi do zmian w barwie głosu, staje się on bardziej piskliwy (tzw. głos choleryczny). W takich przypadkach niewłączenie leczenia zawsze doprowadza do nasilenia objawów i jest równoznaczne ze śmiercią chorego. Należy pamiętać, że większość zakażeń ma jednak charakter łagodny i bezobjawowy.

Rozpoznanie odbywa się zawsze na podstawie badań bakteriologicznych, szczególnie w przypadkach izolowanych, które występują u osób wracających z regionów objętych epidemią. Diagnostyka mikrobiologiczna polega na wyhodowaniu drobnoustroju z pobranego od pacjenta materiału, którym zazwyczaj jest kał.

Leczenie cholery

W terapii stosuje się zwykle leczenie objawowe, które przede wszystkim polega na wyrównaniu strat wody i elektrolitów. W leczeniu przyczynowym wykorzystuje się antybiotyki. Stara zasada, która sprawdza się także w przypadku cholery, mówi, że lepiej zapobiegać, niż leczyć. Bardzo duże znaczenie w ograniczaniu i przeciwdziałaniu epidemii ma regularne badanie i oczyszczanie wody pitnej.

Udając się w rejony zagrożone cholerą, należy pamiętać o podstawowych zasadach podróżnika, aby zawsze pić przegotowaną wodę, o ile nie mamy butelek fabrycznie zakorkowanych, i jeść umytą żywność wiadomego pochodzenia. Od kilku lat na rynku dostępna jest także szczepionka przeciw cholerze w dwóch formach, tj. szczepionki doustnej i domięśniowej. Jej skuteczność nadal poddawana jest dyskusji, niemniej tę formę ochrony nadal poleca się osobom planującym podróż w zagrożone rejony.


Bibliografia

Prokopowicz D. Zakażenia - obraz kliniczny, rozpoznanie, leczenie, Ekonomia i Środowisko, Białystok 2004, ISBN 83-88771-43-4
Dziubek Z. Choroby zakaźne i pasożytnicze, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, ISBN 83-200-2748-9
Boroń-Kaczmarska A. Choroby zakaźne w zarysie, Pomorska Akademia Medyczna, Szczecin 2004, ISBN 83-89318-35-0
Buczek A. Choroby pasożytnicze - epidemiologia, diagnostyka, objawy, FnRRRKDN, Lublin 2005, ISBN 83-921869-9-0