Choroby wątroby. AspAT, AlAT, GGTP, ALP

Wątroba jest narządem o najszerszym profilu biochemicznym w organizmie człowieka, co oznacza, że przecinają się w niej praktycznie wszystkie szlaki przemiany materii. Co więcej, przemianom w tym narządzie ulegają nie tylko substancje powstałe w wyniku procesów fizjologicznych, ale także tzw. ksenobiotyki - substancje obce dla organizmu, który zostały dostarczone z zewnątrz (np. leki, alkohol, narkotyki). Cecha sprawia, że narząd ten jest stosunkowo podatny na uszkodzenie wywołane przez używanie leków i picie alkoholu czy wirusy.

Uszkodzenie wątroby

Jako że jedną z funkcji wątroby jest wydzielanie żółci uszkodzenie miąższu będzie prowadziło do wzrostu poziomu bilirubiny we krwi, co można zaobserwować u pacjentów z żółtaczką. Warto jednak wiedzieć, że zażółcenie powłok jest późnym objawem choroby i że dużo wcześniejszym markerem rozgrywającej się patologii są tzw. "próby wątrobowe" czyli AspAT, AlAT, GGTP, fosfataza alkaliczna, bilirubina i dehydrogenaza mleczanowa.

Aktywność AspAT i AlAT

Te dwa parametry oznaczane na standardowych badaniach krwi odpowiadają aktywności dwóch enzymów obecnych w komórkach wątroby tzw. hepatocytach. AspAT odpowiada aktywności aminotransferazy asparaginianowej, natomiast AlAT aminotransferazy alaninowej. Obydwa enzymy biorą udział w przemianach aminokwasów i odpowiadającym im ketokwasom.

Oba parametry różnią się jednak, a to ze względu na ich odmienne rozmieszczenie w komórkach wątroby. Mianowicie, AspAT wykazuje aktywność głównie w mitochondriach a AlAT w cytoplazmie. To odmienne rozmieszczenie ma bardzo praktyczne zastosowanie, gdyż sugeruje przyczynę uszkodzenia wątroby. I tak stosunek aktywności enzymu AspAT do enzymu AlAT (zwany też współczynnikiem de Ritisa) powyżej 2 sugeruje raczej alkoholowe (lub ogólniej toksyczne) uszkodzenie wątroby, a poniżej 1 wirusowe. Ma to związek z tym, że substancje toksyczne, w tym alkohol, są unieczynniane właśnie w mitochondriach.

Występowanie enzymów AspAT i AIAT

Co ciekawe enzymy te występują też w innych tkankach organizmu m.in. w mięśniach, sercu, erytrocytach i innych komórkach, w związku z tym podwyższenie poziomu tych enzymów nie jest jeszcze jednoznacznym dowodem choroby wątroby. Zapoznając się z wartościami aktywności enzymów wątrobowych nie należy się przejmować drobnym przekroczeniem norm laboratoryjnych. W przypadku rzeczywistych patologii wątroby wartości te przekraczają normy zazwyczaj kilka-kilkaset razy.

Normy laboratoryjne:

• AspAT 5-40 j/l
• AlAT 5-40 j/l

Aktywność GGTP

GGTP czyli gamma-glutamylotranspeptydaza jest enzymem wątrobowym, biorącym udział w przemianach białek. Podobnie jak wymienione wcześniej  enzymy jego poziom wzrasta w chorobach wątroby i dróg żółciowych. W praktyce parametr ten jest dość czułym wskaźnikiem mówiącym o nadużywaniu alkoholu przez chorego. Co więcej oprócz wirusowych zapaleń wątroby, uszkodzenia toksycznego, zastoju żółci, może on świadczyć o obecności rozrostu nowotworowego w wątrobie. Podobnie jak AspAT i AlAT nie jest to parametr w pełni swoisty, gdyż enzym ten występuje także w nerkach, trzustce i jelitach.

Norma labolatoryjna: 15-90 j/l

Wzrost aktywności fosfatazy alkalicznej (AP)

Fosfataza alkaliczna należy do enzymów najczęściej oznaczanych w diagnostyce chorób wątroby i dróg żółciowych. Występuje on w wielu tkankach organizmu w tym także w kościach, jelitach, nerkach i śledzionie. Nie zmienia to faktu, że wzrost jego poziomu jest dobrym wskaźnikiem patologii wątroby, a zwłaszcza zastoju żółci. Wynika to z rozmieszczenia tego enzymu watrobowego, który znajduje się głównie w komórkach nabłonka wyścielających wewnątrzwątrobowe kanaliki żółciowe.

Jeżeli żółć z jakiś przyczyn (np. obecność kamienia w przewodzie wątrobowym lub żółciowym wspólnym, guz głowy trzustki) nie może odpłynąć i gromadzi się dochodzi do uszkodzenia tych komórek, uwolnienia się enzymu i zwiększenia jego aktywności we krwi. Aktywność AP rośnie także u pacjentów z poalkoholową marskością wątroby, guzami tego narządu i nieznacznie w stanach zapalnych tego narządu. Na parametr ten wpływam mają także niektóre leki (np. chlorpromazyna). Warto też pamiętać, że enzym ten znajduje się także w kościach, w związku z czym jego normy u dzieci są nawet dwukrotnie wyższe (wskutek rozbudowy tej tkanki).

Norma labolatoryjna: 20-70 j/l
Uwaga, u dzieci wartości te mogą być wyższe.

Wątroba jest niezwykle ważnym narządem, którego uszkodzenie może nastąpić w wyniku czynników zewnętrznych i wewnętrznych (choroba genetyczna - hemochromatoza). Jeśli zatem zauważysz u siebie niepokojące objawy, warto żebyś wykonał przyjemniej podstawowe badania, takie jak badanie ogólne moczu.


Bibliografia

Konturek S. Gastroenterologia i hepatologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3188-5
Socha J. Gastroenterologia praktyczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1999, ISBN 83-200-2281-9
Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0
Kabata J., Kalinowski L., Szczepańska-Konkel M., Angielski S. Badania laboratoryjne w codziennej praktyce - wartości referencyjne i interprertacje, Makmedia, Gdańsk 2005 , ISBN 83-88322-18-4