Czym są markery nowotworowe?

Markery nowotworowe to rodzaj specyficznych substancji, obecnych u osób cierpiących na choroby nowotworowe. Mogą pojawiać się we krwi, moczu lub w tkankach osoby chorej, produkowane przez komórki nowotworowe oraz komórki zdrowe, jako odpowiedź na toczący się w organizmie proces chorobowy. Badanie markerów nowotworowych pozwala na diagnozę nowotworu, ocenę stanu chorego i stopnia zaawansowania choroby. Niestety, oznaczanie poziomu markerów nowotworowych to tylko badanie pomocnicze.

Badanie markerów nowotworowych

Oznaczanie markerów nowotworowych to badanie:

• wycinków tkanek,
• próbek DNA,
• próbek RNA,
• białek,
• komórek.

Najczęściej wykonuje się je jako badanie krwi. Niestety, badanie markerów nowotworowych nie zawsze jest w pełni miarodajne. Jest to tylko badanie pomocnicze, gdyż samo wykrycie lub niewykrycie antygenów nowotworowych nie musi mieć nic wspólnego z nowotworem. Niektóre markery pojawiają się przy innych niż nowotwór chorobach, a w innych przypadkach, mimo że pojawił się nowotwór, niewykrywane są żadne antygeny nowotworowe.

Badanie markerów nowotworowych ma kilka zastosowań:

• jako badanie przesiewowe, wykrywające zmiany nowotworowe w bardzo wczesnym stadium, stosowane u osób obciążonych genetycznie ryzykiem zachorowania;
• jako badanie określające potencjalne ryzyko zachorowania na choroby nowotworowe;
• jako badanie diagnostyczne, stwierdzające, czy obecne zmiany mają charakter nowotworowy;
• jako badanie decydujące o doborze terapii przeciwnowotworowej;
• jako badanie oceniające stan chorego i rokowania dotyczące wyzdrowienia;
• jako badanie kontrolne oceniające ryzyko nawrotu raka.

Przykładowe markery nowotworowe

Antygeny nowotworowe są różne w zależności od rodzaju nowotworu. Mamy więc na przykład:

• marker nowotworowy CEA – pojawia się w przebiegu raka jelita grubego;
• marker nowotworowy Ras – pojawia się w przebiegu raka jelita grubego;
• marker nowotworowy PSA – pojawia się w przebiegu raka prostaty;
• marker nowotworowy CA 15-3 – pojawia się w przebiegu raka sutka;
• marker nowotworowy CA 125 – pojawia się w przebiegu raka jajnika;
• marker nowotworowy ER – pojawia się w przebiegu raka piersi;
• marker nowotworowy PgR – pojawia się w przebiegu raka piersi;
• marker nowotworowy TdT – pojawia się w przebiegu ostrej białaczki limfoblastycznej;

Także wyniki innych badań mogą wpłynąć na diagnozę nowotworu. Nie mają one charakteru decydującego o chorobie lub jej braku, ale mogą zwrócić uwagę na pewne nieprawidłowości i konieczność dokładniejszej diagnostyki. Zwykłe badania krwi mogą sugerować chorobę nowotworową, lub inne, mniej groźne, choroby. Wyniki wymagające dalszą diagnostykę to bardzo niski cholesterol, glukoza, zaburzenia krzepnięcia krwi. Morfologia krwi może wykazywać erytrocytozę, leukopenię. Wysokie OB pojawia się przy nowotworach takich jak szpiczak mnogi, ale oznacza także stan zapalny. Oczywiście, takie wyniki mogą oznaczać też coś zupełnie innego. Nie należy więc wpadać w panikę, ale też nie można bagatelizować takich wyników.