Diagnostyka cukrzycy ciężarnych

Cukrzyca ciężarnych to schorzenie wynikające z nieprawidłowej tolerancji cukrów (glukozy) przez organizm kobiety, która po raz pierwszy wystąpiła w czasie ciąży. Cukrzyca przeważnie rozpoczyna się w drugiej połowie ciąży, ale czasami można ją rozpoznać już w I trymestrze. Dotyka od 3 do 5% przyszłych mam. Przyczyną jest znaczny wzrost stężenia hormonów (estrogeny, progesteron) zwłaszcza po 20. tygodniu. Powoduje to zwiększenie oporności tkanek na działanie insuliny (hormon obniżający poziom cukru we krwi).

Co powoduje zwiększenie oporności tkanek na działanie insuliny?

Gdy stężenie glukozy w surowicy przekracza dopuszczalną normę, może być przyczyną wystąpienia groźnych powikłań zarówno u matki, jak i płodu, w tym zgonu wewątrzmacicznego. Dlatego każda kobieta będąca w ciąży bezwzględnie musi być badana w kierunku cukrzycy. Diagnostykę należy rozpocząć już podczas pierwszej wizyty przyszłej mamy u lekarza prowadzącego ciążę. Niezwykle istotne jest też określenie, czy u danej osoby występują czynniki ryzyka cukrzycy. Ich obecność zmienia postępowanie diagnostyczne.

Rozpoznanie czynników ryzyka cukrzycy w ciąży

Niektóre osoby są bardziej narażone na wystąpienie cukrzycy niż pozostała część społeczeństwa. Pierwszym etapem postępowania diagnostycznego jest określenie, czy u danej kobiety występują czynniki ryzyka rozwoju choroby. Należą do nich:

• otyłość,
• wiek powyżej 35 lat,
• obecność cukrzycy w rodzinie,
• cukrzyca w poprzedniej ciąży,
• wysoka masa urodzeniowa poprzednich dzieci (> 4000g).

Jeżeli u przyszłej mamy występują powyższe czynniki, przyspiesza się proces diagnostyczny cukrzycy ciężarnych.

Pierwsza wizyta – badanie stężenia glukozy na czczo

W ciąży już podczas pierwszej wizyty u lekarza należy wykonać pierwsze badanie w kierunku cukrzycy. Polega ono na oznaczeniu poziomu glukozy we krwi na czczo. Ponieważ przeważnie przyszła mama nie jest na to przygotowana i zjadła wcześniej jakiś posiłek, często badanie przekłada się na następny dzień.

W zależności od uzyskanego wyniku wybiera się dalszy etap diagnostyki. Jeżeli poziom glukozy był prawidłowy (< 100mg/dl lub < 5,6mmol/l), kolejne badanie wykonuje się między 24. a 28. tygodniem ciąży. Przeprowadza się wówczas doustny test tolerancji glukozy (OGTT) z użyciem 50 gramów tego cukru. Wyjątkiem są panie, u których występują czynniki wysokiego ryzyka rozwoju cukrzycy. U nich, nawet mimo prawidłowego poziomu glukozy na czczo, od razu przeprowadza się OGTT z użyciem 75g glukozy.

Gdy poziom glukozy jest podwyższony (100-125 mg/dl lub 5,6-6,9 mmol/l), od razu przeprowadza się dodatkowe badania diagnostyczne. W takiej sytuacji kobieta musi wykonać OGTT z użyciem 75g glukozy. Jeżeli stwierdza się wysokie stężenie glukozy ≥ 126 mg/dl (≥7,0mmol/l), należy powtórzyć pomiar innego dnia. Uzyskanie 2 wyników poziomu glukozy na czczo ≥ 126mg/dl upoważnia do rozpoznania cukrzycy.

OGTT z 50g glukozy

Doustny test tolerancji glukozy wykonuje się między 24. a 28. tygodniem ciąży. Wtedy występuje największe ryzyko rozwoju choroby. Do badania nie trzeba się specjalnie przygotowywać. Nie ma konieczności, żeby być na czczo. Najpierw pobiera się krew żylną do oznaczenia wyjściowego poziomu cukru. Następnie przyszła mama w ciągu 5 minut musi wypić 50 g glukozy rozpuszczonej w 250-300 ml wody. Po 60 minutach ponownie pobiera się krew do badania glukozy.

W międzyczasie należy siedzieć spokojnie w poczekalni. Nie wolno wykonywać wysiłku fizycznego (np. wyjść na spacer), palić papierosów, jeść lub pić. Mogłoby to zafałszować wyniki pomiaru. Prawidłowo stężenie cukru po godzinie powinno być mniejsze niż 140mg/dl (7,8mmol/l). Gdy wyniki są dobre, można wykluczyć cukrzycę ciężarnych. Nie ma też potrzeby prowadzenia dalszej diagnostyki.

Jeżeli jednak stężenie glukozy jest wyższe, należy powtórzyć test z 75g glukozy z zastosowaniem się do wszystkich zasad jego przeprowadzenia. Jeżeli po 2 godzinach od obciążenia glukozą jej stężenie będzie wynosić ≥ 140 mg/dl, rozpoznaje się cukrzycę ciążową. Gdy po 60 minutach od obciążenia 50g glukozy uzyskano wynik ≥ 200mg/dl (≥ 11,1mmol/l), od razu rozpoznaje się cukrzycę.

OGTT z 75g glukozy

Klasyczny OGTT z 75g glukozy w diagnostyce cukrzycy ciężarnych przeprowadza się tylko w szczególnych sytuacjach:

• na początku ciąży,
• przy podwyższonym stężeniu glukozy (100-125mg/dl),
• lub prawidłowym (< 100mg/dl), ale przy obecności czynników wysokiego ryzyka,
• w drugiej połowie ciąży, gdy wynik OGTT z 50g glukozy był nieprawidłowy (> 140 mg/dl).

W tym przypadku badanie poziomu glukozy w ciąży przeprowadza się na czczo – po minimum 8 godzinach niejedzenia. Można jedynie pić wodę. Ponadto, co najmniej przez 3 dni poprzedzające test należy spożywać pełnowartościową, przeciętną dietę (np. bez ograniczania przyjmowania węglowodanów). W laboratorium najpierw pobiera się próbkę krwi do oznaczenia wyjściowego poziomu glukozy. Następnie w ciągu 5 minut wypija się 75g glukozy rozpuszczonej w wodzie.

Drugie badanie poziomu glukozy wykonuje się po 120 minutach. W tym czasie należy spokojnie siedzieć w poczekalni, stosując się do takich samych zasad, jak w OGTT z 50g glukozy. Czasami robi się dodatkowe oznaczenie w 60 minucie od podania glukozy.

Prawidłowo stężenie glukozy po 120 minutach powinno wynosić < 140mg/dl. Jeżeli wykonano oznaczenie również w 60 minucie, stężenie cukru nie powinno przekraczać 180mg/dl (10mmol/l). Każde przekroczenie powyższych wartości oznacza cukrzycę ciężarnych. Jeżeli test wypadł prawidłowo, diagnostyka na tym się nie kończy. Po raz kolejny przeprowadza się OGTT z 75g glukozy w 32. tygodniu ciąży. Wyniki interpretuje się tak jak powyżej.


Bibliografia

Bręborowicz G. Ginekologia i położnictwo, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-3082-X
Kaleta M. (red.), Podstawy położnictwa. Najważniejsze zagadnienia, Urban & Partner, Wrocław 2011, ISBN 978-83-7609-254-6
Hanretty K. P. Położnictwo, Urban & Partner, Wrocław 2006, ISBN 83-89581-34-5
Bernas M., Czech A., Tatoń J. Diabetologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3370-0

Cukrzyca ciążowa