Gonadotropina kosmówkowa

Gonadotropina kosmówkowa (hCG – humane chorionic gonadotropin) to hormon wytwarzany początkowo przez tkanki zarodkowe a następnie przez łożysko. Poza ciążą (z wyjątkiem rzadkich przypadków nowotworów narządu rodnego) nie jest obecny w organizmie kobiety.
Badanie stężenia gonadotropiny kosmówkowej jest niezwykle przydatne w położnictwie i ginekologii. Cała diagnostyka ciąży opiera się na wykrywaniu tego hormonu. Więcej na ten temat dowiesz się po przeczytaniu naszego artykułu.

Obecności hCG we krwi lub moczu

Wszystkie testy ciążowe, zarówno te domowe, jak i specjalistyczne laboratoryjne, polegają na wykrywaniu obecności hCG we krwi lub moczu. Ponadto, oznaczanie stężenia gonadotropiny pełni jedną z najważniejszych funkcji w ocenie rozwoju wczesnej ciąży. Jest też częścią składową wielu testów prenatalnych. W onkologii oznacza się hCG, aby rozpoznać lub kontrolować skuteczność leczenia rzadkich guzów jajnika.

Co to jest hCG?

HCG, czyli ludzka gonadotropina kosmówkowa, to hormon płciowy. Podczas ciąży jest produkowany przez zarodek (a nie organizm matki). Zarodek zaczyna wytwarzać hCG od momentu zagnieżdżania się w ścianie macicy, czyli około 9-12 dnia od zapłodnienia. Następnie po kilku tygodniach, gdy powstanie łożysko, to ono przejmuje funkcję produkcji hormonów płodowych, w tym hCG.

Gonadotropina kosmówkowa składa się z dwóch części (podjednostek): alfa i beta. Nieco większa podjednostka alfa swoją budową przypomina inne białka organizmu, m.in. podjednostki alfa innych hormonów (LH, FSH, TSH). Podjednostka beta natomiast decyduje o specyficznych właściwościach biologicznych i immunologicznych gonadotropiny. Jedyną sytuacją, kiedy to nie zarodek, a tkanki dorosłego człowieka wytwarzają gonadotropinę, są choroby nowotworowe jajnika lub jądra. Nieprawidłowe komórki mają zdolność do syntezy różnych hormonów, w tym hCG. Nowotwory te są bardzo rzadkie, dlatego sporadycznie zdarza się wykrycie hCG poza ciążą lub u mężczyzny.

Wytwarzanie i funkcja gonadotropiny kosmówkowej

Głównym celem gonadotropiny kosmówkowej jest pobudzanie ciałka żółtego jajnika do wydzielania progesteronu. Ciałko żółte powstaje w jajniku po uwolnieniu komórki jajowej. W drugiej fazie cyklu wytwarza progesteron, jednak jeżeli nie dojdzie do zapłodnienia, zanika. Progesteron to bardzo ważny hormon podtrzymujący ciążę. Dlatego we wczesnych tygodniach ciąży tak ważne jest, aby jego produkcja została podtrzymana i rosła. Gdy wytworzy się łożysko, to ono przejmuje funkcje hormonalne, w tym tworzenie progesteronu i hCG. To tłumaczy zmiany stężenia gonadotropiny, jakie obserwujemy podczas ciąży. Początkowo, od momentu zagnieżdżania zarodka w ścianie macicy, stężenie hCG sukcesywnie rośnie. Ilość hormonu podwaja się mniej więcej co drugi dzień. Trwa to do 8-12 tygodnia ciąży, kiedy to stężenie hCG osiąga najwyższe wartości. To właśnie w tym czasie produkcję hormonów przejmuje łożysko. Od tej pory poziom hCG sukcesywnie się obniża. Pod koniec ciąży osiąga około 10-20% najwyższych wartości obserwowanych pod koniec I trymestru.

Ponadto gonadotropina u płodów męskich pobudza komórki jąder do produkcji testosteronu. U wszystkich nienarodzonych dzieci zwiększa ilość hormonów tarczycy. Wspomaga w ten sposób jeszcze niedojrzałą przysadkę mózgową. Hormon hCG osłabia również układ immunologiczny matki. Dzięki temu ciało obce, jakim w jej organizmie jest płód, nie zostaje zaatakowane przez komórki odpornościowe i zniszczony. Hormon zwiększa również wchłanianie przez płód większej ilości składników odżywczych z krwi matki, dzięki czemu ma więcej energii na intensywny rozwój. Gonadotropina wpływa również na funkcjonowanie organizmu kobiety. Powoduje zmiany w przemianach cukrów i tłuszczów, korzystniejsze dla odżywiania dziecka.

Metody oznaczania hCG

Ponieważ matka i dziecko są ze sobą ściśle związani, gonadotropina wydzielana przez płód znajduje się również w organizmie kobiety. Z łatwością można ją wykryć w jej krwi oraz moczu. Najczęściej do badania hCG służą domowe testy ciążowe, które są szeroko dostępne w aptekach i supermarketach. Dokładniejszą metodą są badania przeprowadzane w laboratorium (badanie krwi lub moczu). Zasada wykrywania hCG w obu przypadkach jest podobna i opiera się na metodach immunologicznych.

HCG jako białko jest antygenem, czyli substancją, z którą łączą się przeciwciała. Przeciwciała używane w testach ciążowych łączą się z całą cząsteczką hCG lub tylko z podjednostką beta. Laboratoryjne testy ciążowe z krwi opierają się przeważnie na metodzie immunoenzymatycznej. Polega ona na tym, że do badanej krwi lub moczu dodaje się specjalne oznakowane przeciwciała, które łączą się z hCG lub jego podjednostką beta. Następnie sprawdza się, ile takich połączeń powstało. Na tej podstawie wylicza się dokładne stężenie hCG.

Test ciążowy uważa się za dodatni, jeżeli stężenie hCG wynosi > 25 mIU/ml. Ciążę natomiast można wykluczyć, jeżeli ilość jednostek hCG nie przekracza 5 mIU/ml. Jeżeli wynik mieści się w granicach 5-25 mIU/ml, uznaje się go za wątpliwy i badanie należy powtórzyć.

W domowych testach ciążowych (badanie moczu) wykorzystuje się podobną metodę. Jeżeli w moczu obecna jest wystarczająca ilość hCG, po połączeniu z przeciwciałami na płytce testowej wybarwia się odpowiedni pasek. Taki wynik można zyskać, gdy stężenie hCG przekracza 25 mIU/ml.


Bibliografia

Kaleta M. (red.), Podstawy położnictwa. Najważniejsze zagadnienia, Urban & Partner, Wrocław 2011, ISBN 978-83-7609-254-6
Hanretty K. P. Położnictwo, Urban & Partner, Wrocław 2006, ISBN 83-89581-34-5
Dudenhausen J. Położnictwo praktyczne i operacje położnicze, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010, ISBN 978-83-200-4032-6
Dembińska-Kieć A., Naskalski J.W., Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-137-2