Malaria

Malaria, nazywana inaczej zimnicą, obok gruźlicy i zespołu nabytego upośledzenia odporności (AIDS), jest najważniejszą chorobą zakaźną występującą na kuli ziemskiej.

Do najbardziej niebezpiecznych pod tym względem rejonów należą państwa ciepłych stref klimatycznych, które bardzo często stanowią cel naszych wakacyjnych podróży. Co roku na malarię zapada ponad 300 milionów ludzi, z czego dużą grupę stanowią właśnie turyści wracający z Afryki, Ameryki Południowej i niektórych wysp Oceanii. Rozważając czy planując tropikalną wycieczkę, zawsze sprawdź, czy docelowe miejsce twojego pobytu znajduje się w rejonie zagrożonym malarią! Jeśli tak, po uwzględnieniu wszystkich czynników sprzyjających wraz z lekarzem oceń ryzyko zachorowania i zastosuj profilaktykę przeciwmalaryczną. Zwróć uwagę na termin i długość trwania twojej podróży, pamiętając o tym, że zachorowaniu sprzyja pora deszczowa. Jeżeli miejsce, w którym zamierzasz wypoczywać, znajduje się powyżej 2000 m n.p.m., najprawdopodobniej nie jesteś zagrożony chorobą, gdyż na tej wysokości przenoszące malarię komary nie występują. Profilaktyczne przyjmowanie leków przeciwmalarycznych, stosowanie środków odstraszających komary, tak zwanych repelentów, i spanie pod moskitierami w dużym stopniu zmniejsza ryzyko zachorowania!

Zimnica jest chorobą pasożytniczą, wywoływaną przez jednokomórkowego pierwotniaka z rodzaju Plasmodium (zarodziec). Wyróżniamy pięć gatunków niebezpiecznych dla człowieka, tj.:  Plasmodium vivat (zarodziec ruchliwy), Plasmodium falciparu (zarodziec sierpowaty), Plasmodium ovale, Plasmodium knowlesi i Plasmodium malariae. Najczęściej dochodzi do zakażenia zarodźcem ruchliwym i zarodźcem sierpowatym, który powoduje najgroźniejszy i najbardziej dramatyczny stan chorego. Na ciężki przebieg malarii i groźne dla życia powikłania najbardziej narażone są małe dzieci, które nie przekroczyły 5. roku życia, kobiety w ciąży oraz ludzie z niedoborami odpornościowymi. Dane statystyczne donoszą, że rokrocznie na zimnicę i związane z nią powikłania umierają ponad 2 miliony osób. Do zakażenia dochodzi przez ukąszenie żywiącej się ludzką krwią samicy komara widliszka. Wówczas do organizmu człowieka wraz ze śliną owada zostają wprowadzone zarodźce, które następnie rozmnażają się w komórkach wątrobowych. Dojrzałe pierwotniaki atakują przede wszystkim krwinki czerwone, co jest odpowiedzialne za większość objawów chorobowych, ale do zmian patologicznych dochodzi także w innych narządach. Należy pamiętać, że do zachorowania wystarczy jedynie pojedyncze ukąszenie, a komary najczęściej atakują przed zachodem i wschodem słońca!

Od momentu zakażenia do pojawienia się typowych objawów chorobowych, pozwalających rozpoznać malarię, musi upłynąć zwykle kilka, kilkanaście lub kilkadziesiąt dni (od 8 do 40 dni). Czas ten nazywany jest okresem wylęgania choroby, a jego długość uzależniona jest od zarażającego gatunku zarodźca. Pierwsze objawy są niecharakterystyczne, w związku z czym stanowią poważny problem diagnostyczny. Wysoka gorączka, przekraczająca 40^oC, połączona z dreszczami, nudnościami, wymiotami, bólami głowy, zawsze wymaga konsultacji lekarza. Końcowy etap takiego napadu przebiega ze zlewnymi potami, a temperatura ciała nagle maleje. W zależności od rodzaju zarodźca, obserwujemy pojawianie się gorączki co trzy lub cztery dni (tak zwana trzeciaczka oraz czwartaczka). Należy pamiętać, że nie zawsze przebieg choroby jest zgodny z tym schematem, a to z kolei utrudnia jej rozpoznanie. Zawsze dokładnie opisz lekarzowi swoje objawy i poinformuj go o swoich ostatnich zagranicznych wyjazdach, gdyż informacje zbierane od pacjenta są podstawowym źródłem diagnozy i w znacznym stopniu skracają czas jej stawiania. Czasami objawami dodatkowymi mogą być: bóle mięśniowe, duszność, zaburzenia świadomości, objawy neurologiczne oraz bóle kręgosłupa, co dodatkowo nastręcza wielu trudności diagnostycznych.

Nieleczona choroba może doprowadzić do wielu powikłań. Wzmożona degradacja krwinek czerwonych powoduje ciężką niedokrwistość, co z kolei pociąga za sobą przewlekłe niedotlenienie tkanek, ponieważ krwinki czerwone w organizmie człowieka są głównymi transporterami tlenu. Miejsce rozpadu tych komórek krwi – śledziona – powiększa swoje rozmiary, niekiedy tak znacznie, że może dojść do jej pęknięcia. Pacjent może wpaść w śpiączkę oraz może pojawić się u niego ostra niewydolność nerek. Rozsiew pasożyta we krwi może doprowadzić do niebezpiecznego dla życia wstrząsu. Do późnych powikłań malarii zaliczamy: zespół nerczycowy, nadreaktywny zespół malaryczny, hipersplenizm (tak zwany zespół splenomegalii tropikalnej) oraz zwłóknienie wewnętrznej warstwy mięśnia sercowego (wsierdzia).

Malaria bez wątpienia jest groźną chorobą, którą każdorazowo trzeba leczyć. W takim razie jak możemy ją leczyć? I co możemy stosować, aby uniknąć zachorowania? Zaznaczmy raz jeszcze, że planując podróż w rejony, w których występuje malaria, musimy obowiązkowo zgłosić się do lekarza, który pomoże nam dobrać odpowiedni rodzaj profilaktyki. Najczęstszym stosowanym preparatem pozwalającym uniknąć zakażenia jest preparat złożony, będący połączeniem dwóch środków farmaceutycznych: atowakwonu i prokwanilu. Natomiast po stwierdzeniu zachorowania niezbędne jest leczenie, które w większym czy mniejszym stopniu doprowadzi do usunięcia zarodźców z organizmu. Lekami powszechnie stosowanymi w tym celu są: chlorochina, chinina, prymachina, doksycyklina i wiele innych. Zawsze jednak pamiętaj o zasadzie: lepiej zapobiegać, niż leczyć!